Cognac en armagnac zijn de twee grote wijnbrandewijnen van Frankrijk. Ze worden allebei gemaakt van witte wijn, rijpen in eiken vaten en dragen dezelfde leeftijdsaanduidingen zoals VS, VSOP en XO. Toch smaken ze heel anders. Dat komt door hun streek, hun druiven en vooral door de manier waarop ze gedistilleerd worden. In deze blog zetten we de verschillen op een rij, zodat je met kennis van zaken een fles kiest.
Twee streken in het zuidwesten van Frankrijk
Cognac
De cognacstreek ligt rond de stad Cognac, vooral in de departementen Charente en Charente-Maritime, aan de Atlantische kust. Het gebied is ingedeeld in zes crus, elk met een eigen karakter:
- Grande Champagne: kalkrijke bodems die fijne, florale eaux-de-vie opleveren met een groot rijpingspotentieel.
- Petite Champagne: eveneens kalkrijk en dicht bij de Grande Champagne. Elegant en fruitig, iets sneller op dronk.
- Borderies: de kleinste cru, bekend om ronde, nootachtige cognacs met tonen van viooltjes.
- Fins Bois: de grootste cru, met fruitige eaux-de-vie die vlot rijpen.
- Bons Bois: een ruime gordel rond de vorige crus, met een eenvoudiger, soepel profiel.
- Bois Ordinaires: dicht bij de kust en op de eilanden. Kleine productie, soms met een licht zilte, maritieme toets.
Staat er Fine Champagne op het etiket? Dan is de cognac een blend van Grande en Petite Champagne, met minstens de helft Grande Champagne. Met de wijnstreek Champagne heeft dat niets te maken: het woord verwijst naar de kalkrijke bodem.
Armagnac
Armagnac komt uit Gascogne, verder landinwaarts. Het grootste deel van de streek ligt in het departement Gers (Occitanie), aangevuld met delen van Landes en Lot-et-Garonne (Nouvelle-Aquitaine). Er zijn drie deelgebieden:
- Bas-Armagnac: zandige bodems, fijne en fruitige eaux-de-vie. Het meest gereputeerde gebied.
- Armagnac-Ténarèze: klei en kalk, met krachtige armagnacs die lang moeten rijpen.
- Haut-Armagnac: het grootste maar minst beplante gebied, met een kleine productie.
Druiven
In beide streken speelt ugni blanc de hoofdrol: een zure, neutrale druif die ideaal is om te distilleren. In Cognac is ze dominant, aangevuld met onder meer colombard en folle blanche. In Armagnac is de mix gevarieerder. Naast ugni blanc gebruiken producenten er veel baco, een kruising die rijke, ronde eaux-de-vie geeft, en ook folle blanche en colombard. Die grotere variatie zie je terug in het glas.
Het grote verschil: de distillatie
Cognac: dubbel gedistilleerd
Cognac wordt twee keer gedistilleerd in een koperen alambic charentais. De eerste distillatie levert de brouillis op, met ongeveer 28 tot 32% alcohol. Bij de tweede distillatie, de bonne chauffe, houdt de stoker enkel het hart over, met ongeveer 70% alcohol. Dat geeft een zuivere, verfijnde eau-de-vie die na jaren op vat elegant en complex wordt.
Armagnac: meestal één keer, continu
De meeste armagnac wordt maar één keer gedistilleerd, in een continue alambic armagnacais. De eau-de-vie komt van de ketel met een lager alcoholpercentage, vaak rond 52 tot 60%. Daardoor blijven er meer aromatische stoffen in zitten. Jonge armagnac is daarom vaak wat ruwer en krachtiger, maar na lange rijping ontwikkelt hij een diepte en rijkdom die je zelden in cognac vindt. Dubbele distillatie is in Armagnac ook toegestaan, maar minder gangbaar.
Rijping en leeftijdsaanduidingen
Beide dranken rijpen in eiken vaten. Voor cognac zijn dat vaak vaten van Limousin- of Tronçais-eik. In Armagnac wordt ook traditioneel Gascons eikenhout gebruikt. De leeftijd op het etiket verwijst altijd naar de jongste eau-de-vie in de blend:
| Vermelding | Cognac | Armagnac |
|---|---|---|
| VS / *** | minstens 2 jaar | minstens 1 jaar |
| VSOP | minstens 4 jaar | minstens 4 jaar |
| XO | minstens 10 jaar | minstens 10 jaar |
Een typisch kenmerk van armagnac is de millésime: een armagnac uit één enkel oogstjaar. Bij cognac zijn jaargangen veel zeldzamer. Armagnac bestaat bovendien ook als blanche, een heldere, ongerijpte eau-de-vie.
Smaakverschil: wat proef je?
- Cognac: verfijnd, soepel en elegant. Denk aan gedroogd fruit, vanille, bloemen, abrikoos en bij oudere cognacs rancio: tonen van noten, paddenstoelen en oude houten kasten.
- Armagnac: voller, rustieker en kruidiger. Je vindt er pruimen, gekonfijt fruit, toffee, specerijen en leer in terug.
Een eenvoudige vuistregel: wie houdt van finesse en elegantie, begint bij cognac. Wie karakter en kracht zoekt, kiest voor armagnac.
Hoe drink je cognac en armagnac?
Een VS of VSOP is ideaal in cocktails zoals de Sidecar of een Old Fashioned met brandy, of gewoon met een blokje ijs. Oudere XO's en millésimes drink je puur, op kamertemperatuur, in een tulpglas. Laat het glas even rusten en warm het licht op in de hand. Een druppel water kan bij krachtige armagnacs extra aroma's vrijmaken.
Cognac en armagnac aan tafel
Beide brandewijnen zijn klassiekers als digestief, maar ze passen ook bij eten. Een XO-cognac is heerlijk bij donkere chocolade, notentaart of een rijpe blauwe kaas. Armagnac is in Gascogne de vaste partner van pruimen: een pruimentaart of pruimen op armagnac is een streekklassieker. Ook bij eendenlever, oude Comté of een stuk Mimolette komt een krachtige armagnac goed tot zijn recht. Schenk telkens een kleine hoeveelheid en laat de brandewijn even ademen in het glas.
Om te proeven
Proef het verschil zelf met deze cognacs en armagnacs uit ons aanbod:
Toegankelijke Fine Champagne cognac, rond en fruitig. Lekker puur of in cocktails.
XO uit de Ténarèze: krachtig, met gedroogd fruit en specerijen.
Millésime 1975 van de Belgische bottelaar Asta Morris. Een zeldzaamheid van 46 jaar oud.
Veelgestelde vragen
Is armagnac ouder dan cognac?
Armagnac wordt al in de 14de eeuw vermeld en geldt als de oudste brandewijn van Frankrijk. Cognac kende zijn grote doorbraak later, dankzij de handel met Nederland en Engeland.
Wat betekent VSOP?
Very Superior Old Pale. Bij zowel cognac als armagnac is de jongste eau-de-vie in de blend minstens 4 jaar oud.
Hoe lang blijft een geopende fles goed?
Goed afgesloten en rechtop bewaard blijft een fles jarenlang drinkbaar. Is de fles bijna leeg, dan verliest de drank sneller aroma.
Bekijk ons volledige aanbod cognac en armagnac. Santé!
Alcohol schaadt de gezondheid. Geniet met mate.