Ruby, tawny, LBV, colheita, vintage: wie een fles porto kiest, krijgt al snel een hele woordenlijst voorgeschoteld. Toch is het systeem logischer dan het lijkt. Alle porto komt uit dezelfde streek en wordt op dezelfde manier versterkt. Het verschil zit in de manier en de duur van de rijping. In deze gids leggen we de stijlen uit, met een korte tijdlijn, en geven we tips om je fles goed te bewaren.
Wat is porto?
Porto is een versterkte wijn uit de Douro-vallei in het noorden van Portugal. De Douro werd in 1756 afgebakend en is daarmee een van de oudste beschermde wijnstreken ter wereld. De druiven, zoals touriga nacional, touriga franca en tinta roriz, groeien op steile terrassen langs de rivier.
Het geheim van porto zit in de versterking. Halverwege de gisting voegt de wijnmaker neutrale druivenbrandewijn toe. De gisting stopt, waardoor een deel van de natuurlijke suiker in de wijn blijft. Zo krijg je een zoete, krachtige wijn van ongeveer 19 tot 22% alcohol. Traditioneel rijpt de wijn daarna in de kelders van Vila Nova de Gaia, aan de overkant van de rivier tegenover de stad Porto.
Tijdlijn: hoe de stijlen ontstonden
- 17de eeuw: Britse handelaren voegen brandewijn toe aan Douro-wijn zodat hij de zeereis naar Engeland overleeft. De export van porto komt op gang.
- 18de eeuw: afbakening van de Douro (1756). Jonge, fruitige ruby wordt de basisstijl, en de eerste uitzonderlijke oogsten worden apart gebotteld als vintage.
- 19de eeuw: huizen laten wijnen langer op kleine vaten rijpen. Zo ontstaan tawny en de eerste colheita's uit één oogstjaar. Ook crusted port duikt op.
- 20ste eeuw: de late bottled vintage (LBV) wordt populair als toegankelijk alternatief voor vintage. Tawny's met leeftijdsvermelding (10, 20, 30, 40 jaar) krijgen een officieel kader.
- 21ste eeuw: rosé port verschijnt, en witte porto met leeftijdsvermelding wint aan populariteit.
Twee families: ruby en tawny
Bijna alle porto valt in een van twee families. Ruby-stijlen rijpen kort, vaak in grote vaten of tanks, en worden in de fles verder ontwikkeld. Ze blijven donkerrood en fruitig. Tawny-stijlen rijpen lang in kleine houten vaten. Door het contact met zuurstof krijgen ze een amberkleur en smaken van noten, karamel en gedroogd fruit.
De ruby-familie
- Ruby: jong, levendig en fruitig, met kers, braam en cassis. Lekker bij chocolade of rood fruit.
- Ruby reserve: een selectie van betere wijnen, met meer body en kruidigheid.
- Late bottled vintage (LBV): wijn uit één oogstjaar die 4 tot 6 jaar op vat rijpt voor hij gebotteld wordt. Vol en intens, en meteen klaar om te drinken.
- Crusted port: een blend van meerdere jaren die ongefilterd gebotteld wordt. In de fles vormt zich een bezinksel, de crust.
- Vintage: de top van de ruby-familie. Enkel in uitzonderlijke jaren verklaard, na 2 à 3 jaar gebotteld en daarna tientallen jaren rijpend in de fles. Moet gedecanteerd worden.
De tawny-familie
- Tawny: zacht en elegant, met noten, karamel en vijgen.
- Tawny reserve: een blend van oudere wijnen, gemiddeld zo'n 7 jaar, met geroosterde noten en toffee.
- Tawny met leeftijdsvermelding (10, 20, 30 of 40 jaar): blends waarvan de leeftijd het gemiddelde karakter aangeeft. Hoe ouder, hoe geconcentreerder en complexer: denk aan walnoot, sinaasappelschil, honing en specerijen.
- Colheita: een tawny uit één enkel oogstjaar, minstens 7 jaar op vat gerijpt. Het oogstjaar en het bottelingsjaar staan op het etiket. Een mooie keuze als geschenk voor een verjaardag of jubileum.
Witte en rosé porto
Witte porto wordt gemaakt van witte druiven en kan zowel droog als zoet zijn. Met tonic, ijs en een muntblaadje is het de bekende Portonic, een populair zomeraperitief. Rosé porto is lichter en fruitiger en wordt meestal koel of in cocktails gedronken.
Hoe serveer je porto?
- Temperatuur: ruby en vintage op 15 à 18 °C, tawny en colheita licht gekoeld op 12 à 14 °C, witte porto goed fris.
- Glas: een klein wijnglas met een smalle opening houdt de aroma's samen.
- Decanteren: vintage en crusted port giet je over in een karaf om het bezinksel achter te laten.
- Combinaties: ruby bij pure chocolade of rood fruit, tawny bij crème brûlée, notentaart of oude kaas, vintage bij Stilton of andere blauwe kazen.
Hoe lang blijft porto goed na opening?
Hoe meer een porto al met zuurstof in contact kwam tijdens de rijping, hoe langer hij goed blijft na opening. Een tawny kan dus weken mee, een vintage moet je binnen enkele dagen opdrinken. Bewaar een geopende fles rechtop, goed afgesloten, op een koele plek.
| Stijl | Houdbaarheid na opening |
|---|---|
| Witte porto (fris, fruitig) | 8 à 10 dagen |
| Witte porto (met houtrijping) | 15 à 20 dagen |
| Witte porto met leeftijdsvermelding (10, 20, 30, 40 jaar) | 1 à 4 maanden |
| Rosé porto | 8 à 10 dagen |
| Ruby / ruby reserve | 8 à 10 dagen |
| Tawny / tawny reserve | 3 à 4 weken |
| Tawny met leeftijdsvermelding (10, 20, 30, 40 jaar) | 1 à 4 maanden |
| Colheita | 1 à 4 maanden |
| LBV | 4 à 5 dagen |
| Vintage | 1 à 2 dagen |
Om te proeven
Ontdek het verschil tussen de stijlen met deze porto's uit ons aanbod:
Klassieke 10 jaar oude tawny: noten, karamel en gedroogd fruit.
20 jaar oude tawny van Kopke, complex met walnoot en sinaasappelschil.
Colheita uit 2013: tawny uit één oogstjaar, ideaal als geschenk.
Vintage 2003 van Kopke, een topjaar dat nu mooi op dronk is. Decanteren aanbevolen.
Veelgestelde vragen over porto
Wat is het verschil tussen ruby en tawny?
Ruby rijpt kort en blijft fruitig en donkerrood. Tawny rijpt lang op kleine vaten en wordt amberkleurig, met tonen van noten en karamel.
Moet porto in de koelkast?
Witte en rosé porto wel. Tawny mag licht gekoeld geserveerd worden. Ruby en vintage drink je op kelder- of kamertemperatuur.
Is LBV hetzelfde als vintage?
Nee. Beide komen uit één oogstjaar, maar LBV rijpt langer op vat en is meteen drinkklaar. Vintage rijpt vooral in de fles en heeft jaren nodig.
Bekijk ons volledige aanbod porto. Saúde!
Alcohol schaadt de gezondheid. Geniet met mate.